• Mekong Chula

อุตสาหกรรมประมงไทย แรงงานประมงผิดกฎหมาย และการจัดการของรัฐไทย

สุพรรญดา อุดมรัตน์นุภาพ:


ที่มาภาพ : วิศรุต แสนคำ

ในอดีตจนถึงปัจจุบัน มีเรือประมงจากประเทศไทยจำนวนมากแล่นเข้าไปทำการประมงในน่านน้ำต่างประเทศ อาทิ น่านน้ำประเทศอินโดนีเซีย แรงงานบนเรือเหล่านี้ซึ่งมีทั้งแรงงานไทย และแรงงานจากประเทศเพื่อนบ้านทั้งแรงงานถูกกฎหมาย และผิดกฎหมาย ในจำนวนนี้มีทั้งแรงงานที่เต็มใจทำงานและ ถูกบังคับใช้แรงงาน แรงงานหลายรายถูกนายจ้างทำร้าย มีจำนวนหนึ่งหนีจากเรือหรือถูกทิ้งให้อยู่บนเกาะ หลายรายเสียชีวิตอยู่ที่นั่น ประเด็นดังกล่าวได้รับการกล่าวถึงเมื่อหน่วยงานหนึ่ง คือ มูลนิธิเครือข่ายส่งเสริมคุณภาพแรงงาน (Labour right Promotion Network foundation : LPN) ได้รับเรื่องร้องเรียนและเข้าช่วยเหลือ ส่งผลให้มีการตื่นตัวถึงปัญหาจนท้ายที่สุดหน่วยงานจากภาครัฐจึงเข้ามาร่วมช่วยเหลือ ตรวจสอบ ว่ายังมีคนงานที่ยังคงติดค้างอยู่ที่ใดบ้าง รวมไปถึงการนำกระดูกของผู้เสียชีวิตระหว่างติดเกาะกลับคืนสู่แผ่นดินเกิด (สำนักข่าวชายขอบ, 24 มิถุนายน 2558)

ในบทความนี้ผู้เขียนจะอธิบายถึงสถานการณ์ดังกล่าว โดยในส่วนแรกจะกล่าวถึง เกณฑ์มาตรฐานที่เกี่ยวข้องกับอุตสาหกรรมประมง ส่วนที่สองคือ การแก้ไขปัญหาของอุตสาหกรรมประมงไทยหลังจากเคยได้รับการจัดให้อยู่ใน Tier 2 watch list รวมทั้งการได้รับการตักเตือนจากสหภาพยุโรปในเรื่องการทำประมงที่ผิดกฎหมาย (Illegal, Unreported and. Unregulated Fishing - IUU Fishing) ซึ่งหลังจากนั้นได้มีความพยายามในการแก้ปัญหา ได้รับการแก้ไขจนสามารถแก้ภาพลักษณ์และถูกจัดให้อยู่ในกลุ่มที่ดีขึ้น และในส่วนสุดท้ายคือ การช่วยเหลือแรงงานประมงที่ผิดกฎหมายในประเทศอินโดนีเซียของรัฐบาลไทยที่แม้จะทำได้ขึ้นแต่ยังคงไม่ครอบคลุมการช่วยเหลือเยียวยาผู้ที่ได้รับการช่วยเหลือกลับมาแล้วให้ใช้ชีวิตได้ในสังคม

หลักเกณฑ์มาตรฐานสากลที่ส่งผลต่ออุตสาหกรรมประมง

มีมาตรฐานที่เกี่ยวข้องกับอุตสาหกรรมประมงที่ควรทำความเข้าใจอย่างน้อย 2 เกณฑ์ ได้แก่มาตรฐานของสหรัฐอเมริกาและมาตรฐานของสหภาพยุโรป ในส่วนของสหรัฐอเมริกา กระทรวงการต่างประเทศ สหรัฐอเมริกาจะมีการจัดทำรายงานประจำปีเรื่อง สถานการณ์การค้ามนุษย์ (TIP Report) ตามกฎหมายว่าด้วยการปกป้องเหยื่อการค้ามนุษย์ (Trafficking Victims Protection Act of 2000 หรือ TVPA) เพื่อรายงานต่อรัฐสภาสหรัฐ ซึ่งในรายงานประจำปีดังกล่าว สหรัฐอเมริกา จะทำการประเมินความพยายามของรัฐบาลทั่วโลกจำนวน 188 ประเทศในการจัดการกับปัญหาการค้ามนุษย์ของประเทศต่างๆ โดยทำการจัดกลุ่มเป็น 4 ระดับด้วยกัน คือ


กลุ่มแรกหรือ เทียร์ 1 คือ ประเทศที่อัตราการทำผิดกฎหมายในประเด็นค้ามนุษย์มีจำนวนน้อย ตามมาตรฐานขั้นต่ำของสหรัฐอเมริกา


กลุ่มที่สอง หรือ เทียร์ 2 คือ ประเทศที่มีความพยายามอย่างเห็นได้ชัดที่จะพัฒนาให้ถึงระดับมาตรฐาน

กลุ่มที่สาม คือ เทียร์ 2 วอตช์ลิสต์ หมายถึง ประเทศที่ไม่มีความก้าวหน้าและความพยายามใดที่ชัดเจนในการแก้ไขปัญหา และ


กลุ่มที่สี่ หรือ เทียร์ 3 คือ ประเทศที่ควรได้รับการพิจารณาเป็นพิเศษ


ขณะที่สหภาพยุโรป ก็มีการประเมินอุตสาหกรรมประมงโดยใช้มาตรฐานการทำประมงของตัวเอง โดยใช้คำจำกัดความการทำประมงขององค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (Food and Agriculture Organization : FAO) ในการนิยาม Illegal, Unreported and Unregulated Fishing (IUU Fishing) หมายถึง การทำประมงที่ผิดกฎหมาย การทำประมงที่ขาดการรายงาน และการทำประมงที่ไร้การควบคุม


สหภาพยุโรปซึ่งมีฐานะประเทศผู้นำเข้าและบริโภคสินค้าประมงรายใหญ่ที่สุดของโลก ได้ริเริ่มให้ทุกประเทศที่ส่งออกสินค้าประมงไปยังสหภาพยุโรปดำเนินการแก้ไขปัญหา โดยได้ออกกฎระเบียบ IUU Regulation ซึ่งมีผลบังคับใช้ตั้งแต่เดือนมกราคม พ.ศ. 2553 หากพบว่า ประเทศใดไม่มีการควบคุมการทำประมง หรือมีการควบคุมที่ไม่ดีพอ ทาง EU จะประกาศแจ้งเตือน หรือที่สื่อมวลชนเรียกว่าเป็นการให้ “ใบเหลือง” หมายความว่า ประเทศดังกล่าวมีความเสี่ยงที่จะเป็นประเทศที่ไม่ให้ความร่วมมือในการต่อต้านการทำประมง ซึ่งระหว่างที่ได้รับใบเหลือง สหภาพยุโรปจะให้ความช่วยเหลือและให้คำแนะนำ เพื่อให้ประเทศนั้น สามารถปรับปรุงระบบ ควบคุมการทำประมงให้ได้มาตรฐาน หากเพิกเฉยไม่ดำเนินการปรับปรุงใดๆ จะออกประกาศแจ้งเตือนอีกครั้ง เรียกว่าการให้ "ใบแดง" หรือประกาศให้เป็นประเทศที่ไม่ให้ความร่วมมือในการต่อต้านการทำประมง IUU Fishing ซึ่งสหภาพยุโรปจะพิจารณาระงับการนำเข้าสินค้าประมงที่จับโดยเรือของประเทศนั้นต่อไป (สารสนเทศสุขภาพไทย, 2559)


สำหรับประเทศไทย ได้รับการแจ้งเตือนจากสหภาพยุโรปอย่างเป็นทางการ เมื่อวันที่ 21 เมษายน 2558 เนื่องจากไทยขาดการป้องกันและยับยั้งการทำประมงผิดกฎหมาย ขาดการรายงาน และไร้การควบคุม (สำนักงานบริหารนโยบายของนายกรัฐมนตรี, 2561) นับจากนั้นเป็นต้นมาประเทศไทยจึงมีมาตรการในการหาแนวทางแก้ปัญหาเพื่อให้หลุดพ้นจากการแจ้งเตือน ซึ่งท้ายที่สุดประเทศไทยได้หลุดพ้นจากใบเหลืองเมื่อวันที่ 8 มกราคม 2562 (ศูนย์อัจฉริยะเพื่ออุตสาหกรรมอาหาร, 2562)

การแก้ไขปัญหาของไทย


เมื่อประเทศไทยได้รับใบเหลืองจากสหภาพยุโรป เมื่อวันที่ 21 เมษายน 2558 หัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติได้ออกคำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ที่ 10/2558 ให้อำนาจเบ็ดเสร็จเด็ดขาดผ่านทางศูนย์บัญชาการแก้ไขปัญหาการทำการประมงผิดกฎหมาย หรือ ศปมผ. โดยมุ่งเน้นไปที่การควบคุมเรือประมง การจัดทำรายงาน และระบบติดตามเรือประมง (VMS) (คำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ,2558) โดยให้เรือประมงที่มีขนาดตั้งแต่ 30 ตันกรอส ขึ้นไป ติดตั้งระบบติดตามเพื่อระบุตำแหน่งของเรือให้สอดคล้องกับมาตราฐานสากล และเป็นไปตามหลักการอนุรักษ์และจัดการทรัพยากรทางทะเล รวมถึงเป็นการป้องกันปราบปรามผู้กระทำผิด ควบคุมไม่ให้มีการประมงผิดกฎหมาย และสนับสนุนการแก้ไขปัญหาการทำประมง IUU Fishing (บริษัท เอ. แอนด์ มารีน (ไทย) จำกัด, 2559) ในส่วนของประเด็นเรื่องของการค้ามนุษย์ที่เป็นข้อกังวลหลักของ TIP Report ของสหรัฐอเมริกาด้วยนั้น ประเทศไทยได้ทำแผนการปฏิบัติการแห่งชาติที่ เน้นการตรวจสอบ ควบคุม ติดตามเฝ้าระวัง (MCS) กองเรือประมงของไทย กองเรือประมงประเทศที่ 3 และการบังคับใช้กฎหมายมาตรการใหม่ๆ ที่กำหนดมาอย่างเคร่งครัด ทำให้ในท้ายที่สุดสหภาพยุโรป ปลดใบเหลืองไทยออกเมื่อวันที่ 8 มกราคม 2562 (ศูนย์อัจฉริยะเพื่ออุตสาหกรรมอาหาร, 2562)


อย่างไรก็ตาม แนวทางปฏิบัติดังกล่าวก็มีเงื่อนไขที่อาจทำให้การกำกับดูแลได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ เช่น การติดตั้งระบบติดตาเรือประมง VMS เจ้าของเรือต้องเป็นผู้เสียค่าใช้จ่าย จึงทำให้เจ้าของเรือบางลำไม่ต้องการติดตั้งระบบ และเจ้าของเรือมองว่าตนเองไม่ได้มีส่วนได้ส่วนเสียกับการติดตั้งระบบ VMS ดังกล่าว จากเหตุผลดังกล่าวผู้เขียนเห็นว่า รัฐบาลควรมีมาตรการช่วยเหลือค่าใช้จ่ายเกี่ยวกับการติดตั้ง หรือออกค่าใช้จ่ายการติดตั้ง VMS ให้ เพื่อเพิ่มแรงจูงใจให้แก่ผู้ประกอบการเข้ามาติดตั้งระบบ VMS มากขึ้น เนื่องจากกฎหมายบังคับใช้ให้มีการติดตั้งระบบดังกล่าวไม่ครอบคลุมกับเรือทุกขนาด ส่งผลให้การบริหารจัดการดูแลเรือประมงยังไม่มีประสิทธิภาพและครอบคลุมเพียงพอ


นอกจากนี้ รัฐบาลควรเพิ่มมาตรการ การสุ่มตรวจเรือ และเพิ่มความเข้มงวดในการตรวจเรือให้มากขึ้นด้วยมีเรือจำนวนมากที่ไม่ได้รับการขึ้นทะเบียน การที่เรือประมงหาปลาไม่เข้ารับการจดทะเบียนเรือ เนื่องจากมีแรงงานผิดกฎหมายอยู่บนเรือจำนวนมาก เนื่องจากงานประมงเป็นงานที่ใช้แรงงานเข้มข้น ขณะที่ประเทศประสบภาวะขาดแคลนแรงงานไทยที่สมัครใจทำงานบนเรือประมง ผู้ประกอบการจึงต้องพึ่งพาแรงงานต่างด้าวจากประเทศเพื่อนบ้าน ซึ่งส่วนหนึ่งเป็นแรงงานที่เข้าประเทศแบบผิดกฎหมาย


หากเจ้าของเรือติดระบบ VMS ทุกลำ จะสามารถแก้ไขปัญหาในเรื่องของเรือประมงผิดกฎหมายได้มากขึ้น ดังนั้น รัฐบาลควรจัดการแก้ไขปัญหาโดยการให้เรือทุกลำติดระบบ VMS เพื่อตรวจสอบการเข้าออกของเรือที่เทียบท่า ทำให้ทราบว่าเรือประมงลำใดเป็นของไทย เพื่อป้องกันเรือประมงที่ผิดกฎหมายลักลอบเข้ามาขนถ่ายปลา และเพื่อการแก้ไขปัญหาการว่างงานของแรงงาน อาทิ การส่งเสริมการลงทุนของบริษัทต่างประเทศ เพื่อเพิ่มการจ้างงานแรงงาน เพื่อลดปัญหาการถูกล่อลวงเข้าสู่การค้ามนุษย์ เนื่องจากพบว่ามีขบวนการล่อลวงคนไทยด้วยกันเองไปเป็นแรงงานประมง (ปิยพร อรุณเกรียงไกร, 2560) โดยขบวนการดังกล่าว เริ่มจากนายหน้าเป็นผู้ที่มีส่วนได้ส่วนเสียที่สำคัญในการหาคน และพาไปเป็นแรงงานในต่างประเทศแบบผิดกฎหมาย ซึ่งวิธีที่นายหน้ากระทำคือ ทำท่าทีเข้ามาพูดคุย เสนองานให้กับแรงงาน โดยมีจำนวนเงินเป็นแรงจูงใจ ซึ่งเป็นสิ่งที่แรงงานต้องการฟังมากที่สุดในข้อเสนอการทำงาน เป็นเครื่องจูงใจสำคัญที่ทำให้แรงงานตัดสินใจที่จะร่วมทำงานกับนายหน้า และท้ายที่สุดก็ถูกเอารัดเอาเปรียบ ถูกทำร้าย และถูกทอดทิ้ง หรือหนีจากเรือประมง และตกค้างอยู่ตามเกาะต่างๆ ในประเทศอินโดนีเซีย อย่างที่เป็นข่าว


การช่วยเหลือ และอุปสรรค


มูลนิธิเครือข่ายส่งเสริมคุณภาพแรงงาน (Labour right Promotion Network foundation : LPN) ได้ยื่นเรื่องการช่วยเหลือแรงงานประมงที่ถูกทอดทิ้ง ไปยังรัฐบาลเพื่อให้รัฐบาลให้ความช่วยเหลือ รัฐบาลได้ทำการสนับสนุนในด้านต่างๆ เพื่อการดำเนินการสืบค้นข้อมูลและเข้าช่วยเหลือได้อย่างสะดวก ปลอดภัย โดยประสานการการดูแลและคุ้มกันของเจ้าหน้าที่ตำรวจ สำนักงานตำรวจแห่งชาติ ที่รัฐบาลได้จัดเตรียมไว้รองรับสถานการณ์ฉุกเฉิน รวมไปถึงเมื่อ LPN เข้าช่วยเหลือและมีการลงพื้นที่เกาะต่างๆของประเทศอินโดนีเซีย เพื่อสำรวจข้อมูลจำนวนแรงงานที่หนีจากเรือประมงผิดกฎหมาย


การช่วยเหลือแรงงานที่ติดอยู่บนเกาะทำได้ยาก เนื่องจากที่ผู้ติดค้างเป็นจำนวนมาก และการพาบุคคลคนหนึ่งกลับ มีข้อจำกัดในเรื่องกฎหมายตรวจคนเข้าเมือง ซึ่งจำเป็นจะต้องมีเอกสารหนังสือเดินทาง หรือเอกสารประกอบการเดินทาง เพื่อรับรองสัญชาติ แต่ส่วนมากเอกสารรับรองจะถูกเก็บรักษาไว้โดยไต๋เรือ (เจ้าของเรือ) จึงทำให้ต้องขอความช่วยเหลือจากประเทศอินโดนีเซีย (อินทรชัย พาณิชกุล, 2558) ในความเป็นจริงไต๋เรือผู้ที่เป็นนายจ้างไม่มีสิทธิยุ่งเกี่ยวกับเอกสารส่วนตัวของลูกจ้าง แต่การที่ลูกจ้างถูกพามาทำงานแบบผิดกฎหมาย ย่อมไม่รู้ข้อกฎหมายหรือข้อมูลเหล่านี้ ทำให้โดนไต๋เรือล่อลวงได้โดยง่าย ทาง LPN จะพยายามช่วยเหลือในแต่ละครั้งให้ได้จำนวนมากที่สุด โดยการพาไปอยู่พื้นที่ปลอดภัย รอข้อมูลจากทางอินโดนีเซียเพื่อยืนยันตัวตน และรอการส่งตัวกลับประเทศไทย (สมพงศ์ สระแก้ว, สัมภาษณ์, 19 มิถุนายน 2562 )


ข้อมูลจากข่าวของสยามรัฐออนไลน์ เสนอให้รัฐบาลพิสูจน์ดีเอ็นเอของศพลูกเรือประมงในหมู่เกาะอินโดนีเซีย เนื่องจากพบหลุมศพผู้เสียชีวิตบนเกาะในประเทศอินโดนีเซีย บางป้ายเขียนชื่อระบุว่าเป็นคนไทย แต่ไม่สามารถทราบได้ชัดเจนว่าศพนั้นเป็นคนไทยหรือไม่ จำเป็นต้องทำการพิสูจน์ดีเอ็นเอ เพื่อจะได้สามารถนำร่างผู้เสียชีวิตกลับประเทศและส่งต่อให้กับญาติผู้เสียชีวิตต่อไป หากไม่ทำเช่นนี้ผู้ที่ให้ความช่วยเหลือไม่สามารถดำเนินการกับศพได้ ถ้าศพไม่ได้เป็นของประเทศนั้นจริงศพนั้นก็อาจจะไม่ได้นำกลับไปยังบ้านเกิดของตนเองก็เป็นได้ (สมบูรณ์ ไตรศิลานันท์, 2561) ผู้เขียนเห็นด้วยว่า ควรมีการตรวจดีเอ็นเอ และเห็นว่าต้องมีการดำเนินการอย่างรวดเร็ว เนื่องจากมีผู้เสียชีวิตอีกจำนวนมาก และบางรายมีญาติเข้ามาร้องเรียนกับทาง LPN ว่าลูกของตนเองได้ไปเป็นแรงงานประมงที่อินโดนีเซีย แต่ผ่านมา 3 ปี ยังไม่มีการคืบหน้าและไม่ได้รับการพิสูจน์จากเจ้าหน้าที่ ซึ่งในกรณีนี้ผู้เขียนเห็นว่าในการพิสูจน์ดีเอ็นเอนั้น ต้องใช้เวลาและมีขั้นตอนที่ซับซ้อน อาจทำให้ข้อมูลตกหล่นเพราะเกิดความรีบร้อนในการปฏิบัติงาน ดังนั้น ต้องมีการชี้แจงเละทำความเข้าในกับญาติของผู้เสียชีวิตเรื่องการพิสูจน์ดีเอ็นเอของผู้เสียชีวิต เพื่อที่จะทำให้เจ้าหน้าที่ปฏิบัติงานได้อย่างราบรื่น


ภายหลังการช่วยเหลือ พบว่ามีลูกเรือบางคนยังคงไม่ได้รับค่าจ้างที่ค้าง มีอาการป่วยทางจิต บางคนมีครอบครัวมารอรับ บางคนไม่มีคนมารับเพราะครอบครัวเสียชีวิตหมดแล้ว (อินทรชัย พาณิชกุล, 2558) ขณะที่ประเทศไทยยังไม่มีมาตรการรองรับให้ความช่วยเหลือแรงงานที่ได้รับการช่วยเหลือให้กลับประเทศไทย แรงงานไม่ได้รับค่าชดเชย หรือจัดหางานใหม่ ทำให้ผู้ที่ได้รับความช่วยเหลือบางคนเข้าสู่การทำงานแบบเดิมโดยกลับไปเป็นแรงงานประมงผิดกฎหมายอีกครั้ง ดังนั้นรัฐบาลจึงควรมีมาตรการรองรับคนกลุ่มนี้


จากที่กล่าวมาข้างต้น แสดงให้เห็นว่า การแก้ไขสถานการณ์แรงงานในอุตสาหกรรมประมงอย่างจริงจังของรัฐบาลเป็นประโยชน์ต่ออุตสาหกรรมประมงในภาพรวม ทั้งในเชิงเศรษฐกิจซึ่งอุตสาหกรรมประมงเป็นอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ของประเทศไทย การที่ประเทศไทยหลุดพ้นจากการเป็นประเทศที่ได้รับคำเตือนจากสหภาพยุโรปในเรื่อง IUU Fishing และการจัดกลุ่มประเทศของสหรัฐอเมริกาใน TIP Report ที่ดีขึ้นเป็นเครื่องหมายว่าเราได้พัฒนาตนเองในประเด็นดังกล่าวได้ดีพอสมควร หากแต่การแก้ไขสถานการณ์พึงต้องระลึกไว้ว่า การแก้ปัญหาต้องทำอยู่บนพื้นฐานทางด้านมนุษยธรรมและศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ของแรงงาน มากไปกว่าเหตุผลทางเศรษฐกิจของประเทศ


รายการอ้างอิง WorkPoint News. ไทยขยับอันดับประเทศที่มีการค้ามนุษย์สู่เทียร์ 2 ดีที่สุดในรอบ 9 ปี. สืบค้นเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน 2562. จาก https://workpointnews.com/2019/06/06/economy-4/


ข่าวสด. 2561. วอนรัฐช่วย พากระดูกแรงงานไทย กลับบ้านเกิด หลังถูกทิ้งร้าง บนเกาะอินโดนีเซีย. สืบค้น เมื่อวันที่ 24 มิถุนายน 2562. จาก https://www.khaosod.co.th/monitor-news/news_1571483

คนชายข่าว คนชายขอบ (นามแฝง). 2558. เปิดโปงขุมนรกแดนอิเหนา ฝันร้ายของลูกเรือประมงไทย ติด คุก- โดนซ้อม-ตาย. สืบค้นเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน 2562. จาก https://thaienews.blogspot.com/

คำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติที่ 10/2558. 2558. การแก้ไขปัญหาการทำประมงผิดกฎหมาย ขาดรายงาน และไร้การควบคุม. ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 132 ตอนพิเศษ 99 ง.

ไทยรัฐฉบับพิมพ์. 2559. ไทยเฮขยับ “เทียร์2” แก้ค้ามนุษย์ มีพัฒนาการ. สืบค้นเมื่อวันที่ 25 มิถุนายน 2562. จาก https://www.thairath.co.th/content/652064

บริษัท เอ. แอนด์ มารีน (ไทย) จำกัด. 2559. ระบบติดตามเรือประมง VMS. สืบค้นเมื่อวันที่ 30 มิถุนายน 2562. จาก https://www.marinethai.net/vessel-monitoring-system-vms/

บีบีซีไทย. 2560. ไทยยังอยู่เทียร์ 2 รายงานค้ามนุษย์สหรัฐฯ. สืบค้นเมื่อวันที่ 27 มิถุนายน 2562. จาก https://www.bbc.com/thai/thailand-40420468

ประชาชาติ. 2562 ปลดใบเหลือง IUU ปัญหาประมงไทยยังไม่หมด ชี้ช่องโหว่อีกหลายด้านต้องเร่งแก้ไข. 2562. สืบค้นเมื่อ วันที่ 27 มิถุนายน 2562. จาก https://www.prachachat.net/economy/news-277209


สำนักงานบริหารนโยบายของนายกรัฐมนตรี. 2561. ปลด “ใบเหลือง” IUU เพื่อการประมงไทยที่ยั่งยืน. สืบค้นเมื่อวันที่ 14 มิถุนายน 2562. จาก https://pmdu.soc.go.th/iuu/3920

ปิยพร อรุณเกรียงไกร. 2560. คนไทยว่างงานสูงสุดในรอบ7 ปี นักวิชาการและเอกชนชี้ ‘ขาดทักษะ’ แต่ยัง มีทางออก!. สืบค้นเมื่อวันที่ 28 มิถุนายน 2562. จาก https://thestandard.co/news-business-the- most-thai-unemployed-in-seven- years/

นรินทร์ ใจหวัง. 2557. “ตกเรือ” เสียงสะท้อนจากแรงงานทาสบนเรือประมง. สืบค้นเมื่อวันที่ 26 มิถุนายน 2562. จาก https://www.posttoday.com/politic/report/321914

มติชนออนไลน์. 2561. วอนรัฐบาลตั้งชุดเฉพาะกิจพิสูจน์กระดูกแรงงานประมงไทยกลับบ้านเกิดหลัง ปล่อยทิ้งร้างบนเกาะในอินโดนีเซีย. สืบค้นเมื่อวันที่ 22 มิถุนายน 2562. จาก https://www.matichon.co.th/local/quality- life/news_1131242

ศูนย์อัจฉริยะเพื่ออุตสาหกรรมอาหาร. 2562. สืบค้นเมื่อวันที่ 22 มิถุนายน 2562. จาก http://fic.nfi.or.th/foodsectordatabankNews-detail.php?smid=1828

สมบูรณ์ ไตรศิลานันท์. 2561. เสนอรัฐบาลพิสูจน์ดีเอ็นเอศพลูกเรือประมงในหมู่เกาะอินโดนีเซียชี้เป็น โศกนาฏกรรมครั้งใหญ่ในธุรกิจประมง. สืบค้นเมื่อวันที่ 25 มิถุนายน 2562. จาก https://siamrath.co.th/n/48005

สมพงค์ สระแก้ว. ผู้อำนวยการ มูลนิธิเครือข่ายส่งเสริมคุณภาพชีวิตแรงงาน. (2562). สัมภาษณ์.

สารสนเทศสุขภาพไทย. 2559. ประมงไทยโดนแจกใบเหลือง IUU ข่าวดี หรือ ข่าวร้าย?. สืบค้นเมื่อวันที่ 26 มิถุนายน 2562. จาก https://www.hiso.or.th/hiso/picture/reportHealth/ThaiHealth2016/

สำนักข่าวชายขอบ. 2558. 21ลูกเรือประมงไทยกลับจากอินโดฯ พบสารพัดเหตุต้มตุ๋น เอาเปรียบ ก.ตป. เตรียมเจรจารัฐบาลอิเหนา. สืบค้นเมื่อวันที่ 26 มิถุนายน 2562. จาก http://transbordernews.in.th/home/?p=7907

อินทรชัย พาณิชกุล. 2558. 1ปีภารกิจช่วยลูกเรือประมงเกาะอัมบน…อย่าปล่อยให้เรื่องเงียบ. สืบค้นเมื่อวันที่ 20 มิถุนายน 2562. จาก https://www.posttoday.com/politic/report/397467

287 views

© 2019 by Mekong Studies Center