• Mekong Chula

Disruptive Phnom Penh: โอกาสที่มีพร้อมกับความเป็นเมือง

Updated: Jan 17, 2019

อนรรฆ พิทักษ์ธานิน:


พนมเปญเป็นหนึ่งในเมืองที่ขยายตัวอย่างรวดเร็วในทศวรรษที่ผ่านมา การไหลบ่าของเม็ดเงินการลงทุนทั้งในและต่างประเทศ โดยเฉพาะประเทศในแถบเอเชียตะวันออก ได้เปลี่ยนให้พื้นที่ชานเมืองและย่านกลางเมืองหลายแห่งกลายเป็นเมืองสมัยใหม่ที่มีหน้าตาคล้ายคลึงกับบางมุมของมหานครระดับโลก


ยวดยานพาหนะที่วิ่งอยู่บนท้องถนนก็เริ่มมีหน้าตาที่เปลี่ยนแปลงไป รถสามล้อเครื่องรุ่นเก่าที่ใช้มอเตอร์ไซด์เป็นกำลังขับเคลื่อน เริ่มเปลี่ยนมาเป็นรถสามล้อแบบใหม่หรือ “ตุ๊กตุ๊ก” ที่ผลิตจากทั้งประเทศจีนและอิตาลี รถเมล์แบบสมัยใหม่เริ่มมาเป็นขนส่งสาธารณะที่สำคัญในถนนหลัก เช่นเดียวกับบรรดารถหรูที่สามารถพบเห็นได้บ่อยครั้งสอดคล้องกับฐานะทางเศรษฐกิจของบรรดาเศรษฐีท้องถิ่นที่สูงขึ้น


อย่างไรก็ดี ความเป็นสมัยใหม่ของพนมเปญมิใช่มีเพียงหน้าตาของเมืองที่พบเห็นเท่านั้น หากแต่เมืองแห่งนี้ก็ได้รับการก้าวล่วงและถูกสร้างความ “ปั่นป่วน” (disruption) จากเทคโนโลยีสมัยใหม่ ที่สร้างโอกาสทางเศรษฐกิจให้กับผู้คน และพลังในการเติบโตของเมือง


Digital Disruption อาจอธิบายได้ว่าคือสภาวะการเปลี่ยนแปลงอันปั่นป่วนที่เกิดจากนวัตกรรมและเทคโนโลยีดิจิตอลอันนำไปสู่การเติบโตของธุรกิจรูปแบบใหม่ที่เปลี่ยนความสัมพันธ์ระหว่างผู้ผลิตและผู้บริโภคหรือผู้ให้บริการและผู้รับบริการ


เช่นเดียวกับหลายเมืองใหญ่ทั่วโลก พนมเปญเป็นเมืองที่นวัตกรรมและ เทคโนโลยีดิจิตอลได้รับการพัฒนาขึ้น และตอบสนองความต้องการในชีวิตประจำวันของผู้คน ในอดีตการเดินทางในพนมเปญ บรรดารถสามล้อเครื่องรับจ้างเป็นทางเลือกหลักของบรรดาผู้ไม่มีรถส่วนตัว การเรียกรถต้องเริ่มตั้งแต่กระบวนการโบกเรียก ต่อรองราคา และตกลงการเดินทาง ไม่มีระบบมิเตอร์ที่กำหนดราคาจากระยะการเดินทางหรืออัตราการเดินทางที่แน่นอนตายตัว การเดินทางด้วยรถรับจ้างในแบบอดีตได้สร้างความวุ่นวายอย่างมากกับทั้งคนท้องถิ่นและบรรดาชาวต่างชาติที่ไม่สามารถสื่อสารทั้งจุดหมายปลายทางและอัตราราคากับผู้ขับขี่ได้



จนกระทั่งเดือนมิถุนายน 2016 Hor Daluch นักธุรกิจหนุ่มผู้จบการศึกษาด้าน MBA จากฝรั่งเศส ได้เริ่มต้น ExNet แอพลิเคชั่นที่เป็นแพลตฟอร์มเรียกรถสามล้อที่ได้รับไอเดียมาจากต่างประเทศ Daluch เห็นข้อมูลการเติบโตอย่างรวดเร็วของการใช้สมาร์ทโฟนภายในประเทศ และคิดว่านี่โอกาสสำคัญในการลงทุนธุรกิจแพลตฟอร์มในช่วงเวลาที่ยังไม่มีผู้เล่นรายได้ในตลาด


การคาดการณ์ของ Daluch ดูเหมือนจะไม่ผิดพลาด เพราะหลังจาก ExNet ไม่นาน แอพลิเคชั่นเรียกรถอีกอย่างน้อย 6 แอพลิเคชั่นก็ปรากฎขึ้น 4 รายเป็นผู้ประกอบการภายในประเทศและอีก 2 รายเป็นผู้ประกอบการจากต่างประเทศที่ต่อมาควบรวมกิจการ


จำนวนของแอพลิเคชั่นที่เพิ่มมากขึ้น ได้ทำให้การแข่งขันทวีความรุนแรงตามไปด้วย ในช่วงแรกผู้ที่ได้เปรียบดูเหมือนจะคือผู้ประกอบการที่มีคนขับรถหรือผู้ให้บริการที่มากพอจะครอบคลุมพื้นที่และความต้องการ อันจะนำไปสู่การดึงผู้ใช้บริการเข้าสู่แพลตฟอร์มที่มากขึ้น Daluch ให้สัมภาษณ์หนังสือพิมพ์ The Phnom Penh Post ว่าเรื่องดังกล่าวไม่ง่าย เพราะไม่เพียงบรรดาคนขับรถจะไม่คุ้นชินกับการใช้เทคโนโลยีแบบใหม่เท่านั้น หากแต่รายได้ที่พวกเขาจะได้รับต่อเที่ยวการอาจมีแนวโน้มลดต่ำลงด้วยเช่นกัน


PassApp เป็นแพลตฟอร์มเรียกรถที่ถือว่าสามารถสร้างความนิยมได้อย่างสูงทั้งจากผู้ให้บริการและผู้ใช้บริการในปัจจุบัน PassApp เปิดตัวอย่างเป็นทางการในเดือนพฤศจิกายน 2016 Top Nimol ผู้ก่อตั้ง PassApp ได้ย้ายผู้ให้บริการรถรับจ้างที่เป็นสามล้อทั้งแบบดั้งเดิมและตุ๊กตุ๊กแบบใหม่จาก EZGo บริษัท Call Center เรียกรถสามล้อที่เขาก่อตั้งมายังแพลตฟอร์มใหม่ ปัจจุบัน PassApp มีผู้ให้บริการมากกว่า 1,000 ราย ครอบคลุมรถรับจ้างทุกประเภท เป็นแอพลิเคชั่นที่ได้รับความนิยมอย่างสูงในพนมเปญ สามารถแข่งขันได้อย่างสูสีกับผู้ประกอบการต่างชาติอย่าง Grab ที่เปิดตัวในเดือนธันวาคม 2017


แพลตฟอร์มเรียกรถรับจ้างของพนมเปญในปัจจุบันถือได้ว่ามีการแข่งขันที่ค่อนข้างสูง และสร้างผลดีให้กับทั้งผู้ให้บริการและผู้รับบริการ กล่าวคือ ในด้านของผู้รับบริการได้รับประโยชน์จากราคาและโปรโมชั่นในการรับบริการเนื่องจากการแข่งขันด้านราคาที่ผู้ประกอบการแต่ละรายหรืออย่างน้อยสองรายมีส่วนแบ่งตลาดที่ไม่แตกต่างกันมาก ในทางเดียวกัน รถรับจ้างที่อยู่นอกแพลตฟอร์ม หากไม่เข้าสู่สมาชิกของแพลตฟอร์มก็จำเป็นที่จะต้องลดราคาลงเพื่อแย่งชิงลูกค้า รวมถึงไม่ต้องสร้างความปวดหัวให้กับผู้ใช้บริการทั้งในการต่อรองราคาและเป้าหมายปลายทาง


ในด้านของผู้ให้บริการหรือคนขับ ความขาดแคลนของผู้ให้บริการและการแข่งขันที่มีอยู่สูงทำให้แพลตฟอร์มต้องแย่งฐานคนขับเพื่อชิงความได้เปรียบ ทำให้สัดส่วนรายได้ไม่ถูกบีบจากแพลตฟอร์มมากนักในปัจจุบัน เช่นเดียวกัน ผู้ให้บริการหรือคนขับจำนวนมากมักจะสังกัดแพลตฟอร์มมากกว่าสองแห่ง มีทางเลือกของแหล่งรายได้และลูกค้า


อย่างไรก็ดี แม้สภาวะการแข่งขันของแพลตฟอร์มจะสามารถสร้างแง่มุมทางบวกให้ได้กับทั้งฝั่งผู้ให้และผู้รับบริการ หากแต่เป็นเรื่องที่น่าติดตามต่อไปว่าภาวะการแข่งขันดังกล่าวนี้จะหมดลงไปเมื่อใด เพราะในหลายประเทศการแข่งขันด้านราคาที่รุนแรงได้ทำให้ผู้ประกอบรายเล็กหรือท้องถิ่นที่มีทุนรอนไม่มากต้องถอยออกจากตลาดไปเนื่องจากไม่สามารถทนต่อสภาวะขาดทุนยาวนานได้ อันนำไปสู่การครอบงำตลาดของผู้ประกอบการหรือแพลตฟอร์มน้อยราย ที่ไม่เพียงแต่จะมีสัดส่วนตลาดเพิ่มมากขึ้นหากแต่รวมถึงส่วนแบ่งกำไรและราคาที่มีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นด้วยเช่นกัน


ในแง่นี้จึงเป็นโจทย์ที่ท้าทายของพนมเปญและกัมพูชา รวมถึงในหลายประเทศที่กำลังถูกผู้ประกอบการแพลตฟอร์มดิจิตอลสร้างความปั่นป่วนว่าจะสามารถสร้างตลาดและการแข่งขันที่เหมาะสม รวมถึงความเป็นธรรมต่อห่วงโซ่อุปทานของธุรกิจได้อย่างไรโดยไม่ทำลายบรรยากาศแห่งโอกาสของการเติบโตทางเศรษฐกิจ


อ้างอิง

https://www.phnompenhpost.com/post-depth-business/many-tuk-tuk-drivers-passing-apps-disrupting-their-industry-citing-low-pay-and

https://www.phnompenhpost.com/supplements-special-reports/local-ride-hailing-apps-stay-course

https://www.collectingotherplaces.com/cambodia-taxis-tuk-tuks-pass-app-vs-grab/

140 views

© 2019 by Mekong Studies Center